AYIŞIĞINDA “ÇALIŞKUR” – Haldun Taner

Bir sokakta yürürken adıyla dikkatimizi çeken apartmanlar vardır; Tatlıdil Apartmanı, Hükümran Apartmanı, Kadife Apartmanı… Bunlar neyse ki geleneksel isimler. Kentsel dönüşüm sonrasında bazı mahallelerde yeni nesil apartman isimleri peyda oldu; Titiz Palace, Hikmet Rezidans, Sümbül Loft… Belki de sakinlerinden birkaçının adreslerini söylerken asla akıllarına gelmeyecek eklentilerle beyinlerine haddinden fazla yüklenecekleri apartmanları var artık. Konu aslında apartman isimleri değil, o apartmanlara oturan sakinler. Hangi birini merak edeceksin? Öyle üç, beş daire değil, en az yirmi altı, en fazla altmış daireli apartmanlarda kim kime, dum duma. Eskisi gibi komşulukların olmadığı apartmanlarda, insanlar birbirlerinin en azından isimlerini bilsinler diye whatsapp grupları kuruluyor. Yeni komşu geliyor. Yönetici hoş geldiniz sevgili komşumuz diye mesaj atıyor. Sonra bakıyorsunuz bir güle güle mesajı; hiç karşılaşmadığınız, evli mi, çocukları var mı, evde aile büyükleri de mi yaşıyordu bilmediğiniz bir başka komşu taşınıp gidiyor. Bir çoğunun ne iş yaptığını bile bilmiyoruz. Ne de nereli olduklarını… Birkaçı dışındakiler bizim için telefon ekranındaki ad ve soyadından ibaret.

Öykü, sokağı aydınlatan ayışığında, Bekçi Zülfikar’ın devriye sahnesi ile açılıyor. Çalışkur Apartmanı’nın önünde cigarasını içen apartman görevlisi memleketlisi Saime ile flörtöz konuşmasının ardından, kocasının mapusta olmasıyla boş kalan yatağını ısıtmaya bodrum katına iner. Sonra teker teker her biri zengin, aklı başında, akıllı uslu, namuslu gibi görünen tüm daire sakinlerinin evlilik dışı ilişkileri, rüşvet, kumar, kaçakçılıkla örülü gerçek kimliklerini keşfederiz. Öykü, dindar, namuslu, aile kurmaya çalışan Melahat ve Nuri’nin Bekçi Zülfikar ve ona yardıma gelen bir başka bekçi tarafından sokak köşelerinde zina yaptıkları gerekçesiyle karakola götürülme sahnesi ile sona erer.

Haldun Taner’in bu kara mizahı 1954 yılında yayımlandığında aldığı tepkiler derlenmiş. Kitabın içinde okurlardan gelen mektuplardan bölümler de yer alıyor. Karakterleri içselleştirenler, alınanlar, karakterlar hakkında yazılanlara üzülenler, teessüflerini bildirenler… Sonrasında Taner öyküyü, okurların tepkilerinden yola çıkarak, onların okumak isteyecekleri şekilde yeniden kaleme almış.

Okurken gülümsüyor, düşünüyor ve bu büyük ustayı bir kere daha takdir ediyorsunuz.

GERGEDAN – Mine Söğüt

Mine Söğüt, yeryüzünün gerçek tanrılarından biri olduğuna inandığı gergedanı öykülerinin baş köşesine oturtmuş. Görünüşü kadar kötü değil aslında gergedan. Aksine otçul bir hayvan ve kendisine bir saldırı sezinlemediği müddetçe de saldırmayan zararsız bir hayvan. Oysa biz Mine Söğüt’ün öykülerinde tüm canlılara, dünyaya zarar veren insanı görüyoruz. Gergedan ise bir köşeden, kınayan masum gözlerle izlemekle yetiniyor.

Günümüz Türkiye’sinin ağır meselelerini, yıllarca kişiliğini harmanlayan Marquez, Saramago, Kafka, Passolini, Lanthimos, Cemal Süreya gibi sanatçılardan alıntılarla işlemiş.

Gotik bir anlatımla yazılan acılı hikayeler hepsi. Okumak için dirençli bir psikoloji lazım.